سخن آغازین

سخن آغازین

بحث از فلسفه دانش اصول، بحثی پردامنه است؛ پردامنه از این رو که این دانش نوپا، هنوز حتی به روشنی، ابواب و موضوعات خود را نیز نشناخته و هر کس، با رویکرد و تصور خود، بابی را به آن افزون می‌کند یا می‌کاهد. برخی میان فلسفه علم اصول و فلسفه علم اصول‌فقه فرق قائل شده و پاره‌ای حتی از اطلاق نام «علم» بر این دانش نیز ابا می‌کنند. یکی این دانش را زیربنا و مبنای دانش اصول‌فقه می‌انگارد و دیگری، موضوعات آن را عبارت دیگری از همان «رئوس ثمانیه» می‌انگارد.

این‌ها همه موجب شده است تا این مجله، حجم معتنابهی از مطالب خود را به بیان چیستی این دانش و درستی یا نادرستی اطلاق نام «علم» بر آن اختصاص دهد؛ مطالبی که همگی در عنوان کلی «مدخل» جای گرفته‌اند. در این فصل، به میزان کارایی این دانش، علم یا عرصه مطالعاتی بودن آن و همچنین تفاوت‌های آن با سایر دانش‌ها نیز پرداختیم.

فقدان نگاشته‌های «فلسفه اصول‌فقه» اما ما را بر آن داشت تا گاه خلاصه‌ای از مقاله‌ای مهم در تبیین این دانش را ذکر کنیم و گاه مطلب مهم پیش‌گفته شده‌ای را بازنشر دهیم. نام این فصل، «منبع شناسی» است. لیست مقالات منتشر شده در این موضوع به همراه توضیح مجموعه «فلسفه اصول‌فقه» آیت‌الله آملی لاریجانی و نقدهای صورت گرفته بر آن، به عنوان مهم‌ترین و مفصل‌ترین کتاب تولیدشده در این عرصه، از دیگر بخش‌های این فصل است.

فصل بعدی به «معرفت‌شناسی فلسفه اصول‌فقه» اختصاص دارد. مباحثی همچون تفاوت‌های رویکرد اصولیان و اخباریان در حل مسائل اصول‌فقه و تمایز منابع این دانش، در زمره موضوعات این فصل قرار می‌گیرند.

«روش‌شناسی علم اصول» اما یکی از مهم‌ترین موضوعات این مجله است. در این بخش هم از کارکرد روش تجربی-استقرائی و عقلی سخن گفتیم و هم مدعیان «الگوریتم اجتهاد» را به بحث واداشتیم. روشمند کردن اجتهاد و برخی تطبیقات آن، مانند روش حل مسائل اصول‌عملیه نیز از مباحث دیگر این بخش بود.

در فصل «ساختارهای دانش اصول» نیز دو ساختار بر محور «حجت» و «خطابات قانونی» را مورد توجه قرار دادیم. سایر ساختارها البته در مجله «تحول ساختاری دانش اصول‌فقه» به تفصیل گفته شده بود.

باری، مجله «فلسفه اصول‌فقه» نه سودای آموزش این دانش را در سر دارد و نه مدعی حل تمام مسائل آن است، بلکه تنها به دنبال افق گشایی در عرصه‌ای است که مغفول بودنِ آن، مورد اتفاق همگان است.